Yıldırımları tetikleyen şey nedir? Araştırmacılar bir cevap arıyor
Doğanın gizemli gücü yıldırım, uzun zamandır araştırmacıların ilgisini çeken bir konu. Bilinen hali ile yıldırımlar, bulut ve yer arasında elektrik yükü farkı meydana gelmesi ve havanın yalıtkanlığının delinip buluttan yere veya yerden buluta elektrik yükü akışı ile meydana gelir. -Bu arada buluttan buluta yük akışına da şimşek dendiğini hatırlatalım.- Ancak çok güçlü bir yalıtkan olan havanın nasıl olup da iletken hale geldiği ve bir milyar volt’a kadar elektrik yükünü geçirdiği -daha doğrusu bunu neyin tetiklediği- hala bir muamma.
Merkezi Hollanda’da bulunan Low Frequency Array (LOFAR) isimli bir radyo teleskop çalışma ağı, konu üzerinde yaptığı çalışmalarla kozmik ışınların yıldırımların akmasını tetiklediğine dair bazı kanıtlar buldu. Hollanda’daki Radbound Üniversitesi’nden araştırmacı Pim Schellart ve ekibi, LOFAR verilerini kullanarak uzaydan gelen kozmik ışınları ölçtü. Normalde bilgisayar modelleri sayesinde kozmik ışınların polarizasyonunu (kutuplaşmasını) ölçmelerine rağmen fırtınalı havalarda ölçümlerin düzensizleştiklerini saptadılar. Ekip düzensiz verileri bir kenara atmayarak elektrik yüklü bulutlarda görülen yoğun elektrik alan verilerini modele dahil etti. Bu modeli kullanarak kozmik ışınların polarizasyonunu tekrar modelleyen ekip, ölçümlerin normale döndüğünü gözlemledi.
Yıldırımların oluşumu ile ilgili kozmik ışın teorisini ilk kez 2002 yılında Lebedev Fizik Enstitüsü’nden Alex Gurevich ve arkadaşları dile getirmişti. Gurevich’in teorisine göre elektrik yüklü bulutlardan geçen kozmik ışınların enerjisi yıldırımın akacağı yol boyunca havanın iyonizasyonunu sağlıyordu, en azından tetikliyordu. Bu teorinin doğada test edilmesi belki henüz imkansız olsa da araştırmacılar atmosferden elde edecekleri daha çok veri ile bu müthiş doğa olayını açıklamaya yönelik daha doğru ölçüm ve gözlemler yapabilecekler.
